جنگ يمامه را به پانصد تن از قراء رسانده‌اند « 1 » و تعداد شهداى حافظ قرآن را چهارصد نفر هم دانسته‌اند « 2 » . « زهرى » نقل مىكند : « مجلس عمر مملو از قراء قرآن - پير و جوان - بود و چه بسا عمر با آنان مشورت هم مىكرد . . . « 3 » » . با توجه به شواهد بالا نمىتوان جمع قرآن را به معناى حفظ كردن قرآن و در سينه نگاهداشتن دانست . مطلب دوّم : « حصر قراء به عدد محدود درست نيست » . ما سخن « عينى » را درباره محدود بودن تعداد جمع‌آورندگان قرآن نمىپذيريم همان‌طوركه « عسقلانى » هم اين سخن را قبول ندارد . و مىگويد : شايد اين عده از صحابه بعد از پيامبر اكرم - ص - قرآن را جمع كردند و يا آن كه كارشان ناتمام بود و پس از وفات پيامبر كار جمع‌آورى قرآن را به پايان رساندند « 4 » . البته ما سخن عسقلانى را هم قبول نداريم . و نادرست‌تر از اين دو ، سخن « فيض كاشانى » است كه مىگويد : « . . . پيامبر اكرم - ص - درگذشت در حالى كه از بيست هزار تن صحابى ، تنها شش تن حافظ قرآن بودند كه دو تن از اين افراد مورد اختلاف مىباشند و در تعيين آنها سخن بسيار است . اكثر اصحاب به حفظ يك يا دو سوره اكتفا مىكردند و آن كه سوره بقره و انعام را حفظ مىكرد از علما محسوب مىگشت « 5 » » . شايد فيض ( ره ) فقط به روايت شعبى در اين باب دست يافته است كه قراء را منحصر به شش تن مىداند . ليكن با توجه به شواهد مذكور روشن مىشود كه قراء چندين برابر اين ارقام مىباشند و از آنان دهها يا صدها تن در جنگ يمامه به شهادت رسيدند و همچنين بيان كرديم مصاحف متعددى در ميان صحابه بوده است و در سطح وسيعى

--> ص 235 ، 238 و 242 . الاتقان ، ج 1 ، ص 70 و 71 . تاريخ القرآن آبيارى ، ص 108 و البيان خوئى ، ص 260 و 273 . ( 1 ) تفسير القرآن العظيم ابن كثير ، ج 4 ( ذيل صفحه ) ، ص 9 و مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 242 . ( 2 ) كنز العمال ، ج 2 ، ص 364 به نقل از : ابن انبارى در المصاحف . و البيان خوئى ، ص 262 و 273 . ( 3 ) جامع بيان العلم ، ج 1 ، ص 194 . ( 4 ) ر ك : فتح البارى ، ج 9 ، ص 47 مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 235 و الاتقان ، ج 1 ، ص 72 . ( 5 ) المحجة البيضاء ، ج 2 ، ص 246 .